Nhiều chuyên gia nhận định, năm 2026 sẽ là một giai đoạn nhiều thách thức đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam, đặc biệt trong nửa đầu năm. Các tín hiệu hiện tại cho thấy kim ngạch xuất khẩu toàn ngành có khả năng chững lại, xoay quanh ngưỡng 11 tỷ USD.
1. Quý I/2026: Bức tranh chưa sáng màu
Tại Lễ Tổng kết Ngành thủy sản năm 2025 tổ chức tại TP.HCM, ông Đỗ Ngọc Tài – Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, ngành thủy sản đã trải qua một năm nhiều biến động khi thị trường phục hồi không đồng đều, trong khi các rào cản thương mại về thuế quan và kỹ thuật tại các nước nhập khẩu ngày càng gia tăng.
Dù vậy, toàn ngành vẫn ghi nhận kết quả tích cực với kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các thị trường châu Á như Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philippines, cùng nhóm thị trường thay thế gồm UAE, Saudi Arabia, Brazil và Mexico. Đây được xem là những điểm tựa quan trọng trong bối cảnh thị trường Mỹ gặp khó do áp lực thuế quan.
Bước sang năm 2026, đặc biệt trong quý I, VASEP dự báo hoạt động xuất khẩu sẽ kém khả quan khi doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí tuân thủ gia tăng, rủi ro thuế chống bán phá giá và các hàng rào kỹ thuật mới, ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng thị trường.
2. Áp lực thuế và rào cản kỹ thuật gia tăng
Theo bà Lê Hằng – Phó Tổng Thư ký VASEP, ngay từ đầu năm 2026, ngành thủy sản sẽ phải đối diện với kết quả rà soát thuế chống bán phá giá tôm dự kiến công bố vào tháng 2/2026, với khả năng bất lợi cho doanh nghiệp. Điều này có thể khiến xuất khẩu tôm sang Mỹ chững lại trong nửa đầu năm.
Đối với nhóm hải sản, các rào cản như thẻ vàng IUU và quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) tiếp tục gây khó khăn cho xuất khẩu sang hai thị trường lớn là Mỹ và châu Âu. Không chỉ các mặt hàng chủ lực, nhiều sản phẩm thủy hải sản khác cũng đang vướng thủ tục, đặc biệt tại thị trường Mỹ, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng của ngành.
Bên cạnh đó, bà Hằng cho rằng kết quả khả quan của năm 2025 còn đến từ việc các nhà nhập khẩu tăng cường gom hàng để dự trữ, phòng ngừa biến động. Việc “dồn lực” nhập khẩu trong năm 2025 đã khiến lượng tồn kho tại các thị trường tăng cao vào đầu năm 2026, tạo hiệu ứng domino khiến nhiều đối tác giảm mua hoặc ép giá, tác động tiêu cực đến doanh thu xuất khẩu.
VASEP dự báo, kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt khoảng 11,6 – 11,8 tỷ USD, tương đương hoặc nhỉnh hơn nhẹ so với năm 2025.
3. Cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp
Trước những thách thức nêu trên, các chuyên gia cho rằng ngành thủy sản cần đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng các hàng rào kỹ thuật, đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh sản phẩm chế biến sâu.
Theo TS. Cấn Văn Lực – Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, tiêu thụ thủy sản toàn cầu được dự báo tăng khoảng 11%/năm trong giai đoạn 2025–2034, với xu hướng ưu tiên sản phẩm bền vững, tiện lợi và thân thiện môi trường. Đây là phân khúc mà Việt Nam có lợi thế lớn nhờ mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết.
Ông Lực nhấn mạnh, doanh nghiệp cần tận dụng tốt các chính sách hỗ trợ về thuế, phí, lãi suất; chủ động chia sẻ chi phí thuế quan với đối tác, nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thực hành ESG.
Ở góc độ đối ngoại, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho biết, ngành thủy sản toàn cầu đang chứng kiến ba xu hướng lớn: xanh hóa gắn với phát triển bền vững, số hóa và đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh địa chính trị phức tạp. Nhiều quốc gia đã đề xuất hợp tác với Việt Nam để đảm bảo nguồn cung lương thực, mở ra cơ hội mới cho ngành thủy sản.
Đáng chú ý, nhiều đối tác mong muốn Việt Nam tăng cường đầu tư, sản xuất tại chỗ ở các khu vực như Trung Đông để khai thác tiềm năng thị trường và xuất khẩu tại chỗ. Đây được xem là hướng đi mới mà doanh nghiệp thủy sản Việt Nam có thể cân nhắc.
4. Mỹ vẫn là thị trường trọng điểm
Mỹ vẫn là thị trường trọng điểm
Dù xuất khẩu thủy sản sang Mỹ năm 2025 chỉ tăng nhẹ 4,9%, đạt hơn 1,9 tỷ USD – mức tăng thấp nhất trong nhóm thị trường trọng điểm – nhưng Mỹ vẫn chiếm gần 17% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Do đó, đây tiếp tục là thị trường quan trọng trong năm 2026.
Theo ông Vũ Ngọc Hải – Trưởng phòng Thu mua quốc tế, Công ty TNHH Thương mại Sản xuất Hải Nam, các quy định MMPA của Mỹ đang tạo ra nhiều rào cản, song doanh nghiệp xác định đây là thị trường không thể thay thế. Giải pháp được lựa chọn là tập trung phát triển các sản phẩm chế biến sâu, nằm trong khung pháp lý cho phép, nhằm gia tăng biên lợi nhuận và duy trì vị thế.
VASEP cũng cho biết, người tiêu dùng Mỹ ngày càng quan tâm đến thực phẩm giàu protein, các sản phẩm hải sản tiện lợi đang mở ra dư địa lớn cho nhóm hàng chế biến sâu – một lợi thế của Việt Nam nếu đáp ứng tốt các quy định liên quan.
5. Chính sách tiếp tục là bệ đỡ cho ngành
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiều chương trình, đề án lớn cho ngành thủy sản đã được Chính phủ phê duyệt, trong đó có Chiến lược Phát triển Thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Các chính sách về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn đang được triển khai đồng bộ và dự kiến tiếp tục được đẩy mạnh trong năm 2026.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, ngành sẽ tiếp tục ứng dụng khoa học công nghệ để giảm giá thành, mở rộng đối tượng xuất khẩu như cá rô phi, rong tảo biển, đồng thời đẩy mạnh nuôi trồng thủy sản trên biển. Đây được xem là những giải pháp căn cơ nhằm duy trì tăng trưởng trong bối cảnh nhiều khó khăn.
Dù năm 2026 được dự báo là một năm không dễ dàng, nhưng với các giải pháp đang triển khai, ngành thủy sản vẫn hướng tới mục tiêu dài hạn là đạt kim ngạch xuất khẩu 14–16 tỷ USD vào năm 2030.
Nguồn: VietnamBiz - VNEconomy