Xuất Khẩu Thủy Sản Đang Khó Hơn Trước: Vì Sao Và Phải Làm Gì?

Nếu bạn làm trong ngành thủy sản, chắc hẳn bạn đã nhiều lần nghe câu quen thuộc rằng sao lô hàng lần này lại bị trả về. Sự thật là thị trường xuất khẩu đang thay đổi nhanh hơn nhiều người nghĩ. Trước đây, chỉ cần thành phẩm cuối cùng đạt chuẩn là yên tâm. Còn bây giờ, các nước nhập khẩu muốn kiểm soát cả một chuỗi dài, bắt đầu từ ao nuôi, qua nhà máy chế biến, cho đến từng thùng container trên đường vận chuyển.

Trong bài này, Trường Thịnh sẽ giúp bạn nhìn lại bức tranh tổng thể, gồm những điều đang bị kiểm soát chặt hơn, vì sao hàng hay bị trả về, và một lộ trình dễ hiểu để doanh nghiệp từng bước đáp ứng yêu cầu của các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc.

1. Vì sao xuất khẩu thủy sản ngày càng khó tính hơn ?

Ngày trước, một lô hàng đạt kiểm tra thì được thông quan, không đạt thì bị trả về. Nhưng cách làm đó đã lỗi thời, các nước nhập khẩu như EU, Mỹ và Nhật Bản hiện nay muốn nắm rõ toàn bộ hành trình của thuỷ sản trước khi đến tay người tiêu dùng, bắt đầu từ vùng nuôi, trải qua quá trình chế biến tại nhà máy, cho đến khi hàng được đóng lên tàu xuất khẩu.

Hiện nay, có ba xu hướng chính đang diễn ra như sau.

• An toàn thực phẩm bị soi kỹ hơn, khi những giới hạn về hóa chất và dư lượng thuốc ngày càng bị hạ thấp.
•  Mọi thứ phải có nguồn gốc rõ ràng và minh bạch từ đầu đến cuối. 
•  Mỗi thị trường lại có những đòi hỏi riêng, nên không thể áp dụng một bộ hồ sơ chung cho tất cả.

2. Những điều cần chú ý nhất khi xuất khẩu thủy sản

2.1. Vệ sinh nhà máy và vi khuẩn gây hại

Các loại vi khuẩn quen thuộc như Salmonella, E. coli hay Vibrio không chỉ đến từ tôm, cá, mà còn có thể đến từ nguồn nước chế biến, bề mặt bàn cắt hay đôi tay công nhân. Vì vậy, các đoàn kiểm tra của EU thường không chỉ lấy mẫu xét nghiệm, mà còn đến tận nơi xem điều kiện vệ sinh thực tế của nhà máy.

2.2. Dư lượng thuốc, hóa chất và kim loại nặng

Đây là nhóm gây thiệt hại nặng nề nhất nếu vi phạm. Một số chất như Chloramphenicol, malachite green và nitrofurans bị cấm hoàn toàn ở gần như mọi thị trường. Mỗi nước lại có một ngưỡng an toàn riêng cho từng loại hóa chất, và các ngưỡng này đang ngày càng bị hạ thấp, nghĩa là yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt hơn.

2.3. Chứng minh được nguồn gốc sản phẩm

Doanh nghiệp cần lưu lại đầy đủ thông tin tính từ lúc thuỷ sản còn ở ao nuôi hay trên tàu đánh bắt, cho đến khi ra thành phẩm và xuất đi. Nếu không có hồ sơ này, dù sản phẩm có tốt đến đâu cũng khó thuyết phục được nhà nhập khẩu.

2.4. Giữ lạnh đúng cách trong suốt hành trình

Đây là phần hay bị xem nhẹ nhất nhưng lại gây ra nhiều khiếu nại nhất. Chỉ cần nhiệt độ bảo quản không ổn định, hoặc thời gian chờ giữa các công đoạn quá lâu, chất lượng sản phẩm sẽ giảm rõ rệt, cả về mùi vị lẫn độ an toàn.

2.5. Các loại chứng nhận cần có

3. Vì sao lô hàng hay bị trả về ?

Sau nhiều năm đồng hành cùng các nhà máy chế biến, Trường Thịnh nhận thấy phần lớn các lô hàng bị trả về đều rơi vào bốn lý do sau: 

• Dư lượng vượt ngưỡng cho phép, thường bắt nguồn từ việc mua nguyên liệu trôi nổi, không rõ vùng nuôi và không kiểm soát được việc dùng thuốc.
• Hồ sơ truy xuất không khớp nhau, do mỗi bộ phận ghi chép một kiểu, dẫn đến thông tin giữa nguyên liệu, sản xuất và chứng từ xuất hàng bị lệch.
• Nhãn mác và bao bì sai yêu cầu, chẳng hạn sai ngôn ngữ, thiếu thông tin bắt buộc, mã lô mờ không đọc được, hoặc bao bì không hợp với quy định của nước nhập khẩu.
• Đứt chuỗi lạnh khi vận chuyển, khi nhiệt độ thực tế không khớp với nhiệt độ ghi trên chứng từ, khiến hàng bị ảnh hưởng chất lượng hoặc bị từ chối ngay tại cảng đến.

4. Vậy nên doanh nghiệp cần bắt đầu từ đâu ?

Dưới đây là lộ trình gợi ý gồm sáu bước, từ nền tảng cơ bản đến nâng cao, để doanh nghiệp có thể áp dụng thực tế: .

• Xây dựng quy trình làm việc chuẩn gọi là SOP, cùng với hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm HACCP, để dù ai làm việc thì kết quả vẫn ổn định và nhất quán.
• Thiết lập hệ thống theo dõi nguồn gốc xuyên suốt, sao cho mã lô nguyên liệu luôn liên kết được với mã lô thành phẩm và chứng từ xuất hàng.
• Mua nguyên liệu từ những vùng nuôi hoặc nhà cung cấp có lịch sử rõ ràng và đáng tin cậy.
• Chủ động kiểm nghiệm định kỳ theo mức độ rủi ro của từng thị trường, thay vì chờ đến lúc xuất hàng mới kiểm tra.
• Lựa chọn chứng nhận phù hợp với thị trường mục tiêu cụ thể, không cần chạy theo càng nhiều chứng nhận càng tốt.
• Đào tạo và giám sát con người tại dây chuyền sản xuất một cách thực chất, vì yếu tố con người vẫn quyết định phần lớn thành công của cả hệ thống.

Việc chuẩn hóa sớm không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua các đợt kiểm tra hiện tại, mà còn tạo nền tảng vững chắc để thích ứng với những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe hơn trong tương lai.

Trường Thịnh đồng hành cùng các doanh nghiệp chế biến thủy sản trong việc lựa chọn phụ gia thực phẩm phù hợp với từng dòng sản phẩm và từng thị trường xuất khẩu. Hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn cụ thể hơn.

Nguồn tham khảo: thuysanvietnam.com.vn, tongcucthuysan.gov.vn, truongthanhlogistics.com